Andrzej Tęczyński (zm. 1461)

Wstęp

Andrzej Tęczyński, przedstawiciel polskiej szlachty herbu Topór, żył w latach 1412 lub 1413 – 1461. Jego życie i tragiczna śmierć w Krakowie pozostawiły trwały ślad w historii Polski, zwłaszcza w kontekście relacji między szlachtą a mieszczanami w czasach I Rzeczypospolitej. Tęczyński był notorycznym uczestnikiem politycznych zawirowań swoich czasów oraz aktywnym dowódcą wojskowym podczas wojny trzynastoletniej. Jego morderstwo przez krakowskich mieszczan stało się głośnym wydarzeniem, które doprowadziło do szerokich konsekwencji społecznych i prawnych.

Rodzina i wczesne życie

Andrzej Tęczyński był synem Andrzeja Tęczyńskiego, podstolego krakowskiego oraz kasztelana wojnickiego. Wnuk Jana Tęczyńskiego, kasztelana krakowskiego, dorastał w wpływowej rodzinie szlacheckiej, co miało znaczący wpływ na jego późniejsze życie. Jego matką była Anna z Goraja, a rodzeństwo obejmowało m.in. Jana Tęczyńskiego, który również pełnił ważne funkcje publiczne jako kasztelan biecki i wojewoda krakowski.

W 1430 roku Andrzej ożenił się z Jadwigą z Książa, co zapewniło mu dostęp do dóbr Rabsztyn. Z tego małżeństwa narodził się syn Jan Rabsztyński oraz córka Anna Rabsztyńska. Jan kontynuował tradycje rodzinne, zajmując się sprawami publicznymi jako kasztelan zawichojski i wiślicki. Z kolei Anna wyszła za mąż za Pawła ze Szczekocin, co umocniło więzy z innymi rodami szlacheckimi.

Zaangażowanie polityczne i militarne

Andrzej Tęczyński był znany jako przeciwnik polityki biskupa Zbigniewa Oleśnickiego oraz aktywny uczestnik konfederacji Spytka z Melsztyna. W trakcie wojny trzynastoletniej (1454-1466) odgrywał istotną rolę jako dowódca wojsk polskich. Jego umiejętności strategiczne przyczyniły się do wykupu Malborka z rąk krzyżackich, co było ważnym osiągnięciem dla polskiej strony konfliktu.

Tęczyński pełnił również funkcje starosty kraśnickiego, a od 1441 roku starosty rabsztyńskiego i chełmskiego od 1455 roku. Te posady dawały mu nie tylko władzę lokalną, ale także wpływy w szerszych kręgach politycznych, co mogło przyczynić się do jego późniejszych konfliktów z mieszczaństwem krakowskim.

Morderstwo Andrzeja Tęczyńskiego

16 lipca 1461 roku Andrzej Tęczyński udał się do krakowskiego płatnerza Klemensa po odbiór zbroi. Niestety, nie był zadowolony z jakości wykonanej pracy i postanowił zapłacić mniej niż umówione 2 złote. Płatnerz sprzeciwił się temu, co doprowadziło do awantury. W wyniku tego incydentu Andrzej spoliczkował Klemensa w jego własnym domu.

Po wyjściu z ratusza, gdzie złożył skargę na rzemieślnika, Tęczyński spotkał Klemensa na ulicy. Płatnerz miał wtedy wykrzyczeć słowa oskarżające go o zniewagę, co ponownie sprowokowało szlachcica do ataku. Obrażenia Klemensa były na tyle poważne, że mieszczanin został przetransportowany do swojego domu.

Wieść o tym incydencie szybko rozeszła się po Krakowie, wywołując oburzenie wśród mieszczan. Rajcy miejscy postanowili zamknąć bramy miasta i udać się na skargę do królowej Elżbiety Rakuszanki. Chociaż ta zapowiedziała surowe kary dla każdego, kto naruszyłby spokój w mieście, sytuacja zaczęła się zaostrzać. Andrzej Tęczyński schronił się we własnym domu na ulicy Brackiej, jednak zrozumiał, że nie jest to bezpieczne miejsce.

Następstwa morderstwa

Tęczyński postanowił udać się do kościoła franciszkanów wraz z synem i kilkoma przyjaciółmi w nadziei na znalezienie tam schronienia. Niestety, tam został zabity przez rozwścieczony tłum mieszczan. Jego zwłoki zostały wyniesione na ulicę i upokorzone – osmalono mu brodę i wąsy przed wystawieniem ich na widok publiczny przed ratuszem.

Płatnerz Klemens uciekł do Wrocławia, a rajca miejski Mikołaj Kridlar schronił się na zamku w Melsztynie. Król Kazimierz Jagiellończyk dowiedział się o zamieszkach dopiero kilka tygodni później i obiecał sprawiedliwość po swoim powrocie do Krakowa.

Rozprawa sądowa rozpoczęła się 7 grudnia 1461 roku i była szeroko komentowana wśród szlachty oraz mieszkańców Krakowa. Oskarżono zarówno mieszkańców Krakowa, jak i rajców miejskich o współudział w morderstwie Tęczyńskiego. W obronie oskarżonych występował Jan Oraczowski herbu Śreniawa, podczas gdy oskarżycielami byli bliscy zamordowanego – jego brat Jan oraz syn Jan Rabsztyński.

Sprawiedliwość po śmierci

Wyrok sądu okazał się surowy – dziewięciu przedstawicieli mieszczan zostało skazanych na śmierć, a miasto obciążono wysoką grzywną. Egzekucja odbyła się 15 stycznia 1462 roku; jednak ostatecznie zgładzono jedynie sześciu niewinnych mieszkańców Krakowa. Warto zaznaczyć, że miasto zmagało się z problemami finansowymi i w związku z tym wypłacono jedynie część zasądzonej grzywny.

Wydarzenia związane z

Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).