Biesy

Biesy – Antyutopijna Powieść Fiodora Dostojewskiego

„Biesy” (ros. Бесы) to jedna z kluczowych powieści Fiodora Dostojewskiego, opublikowana w latach 1871-1872 na łamach czasopisma „Russkij Wiestnik”. Wydanie książkowe miało miejsce w 1873 roku. Dzieło to stanowi trzecią część wielkiego pięcioksięgu, w skład którego wchodzą również „Zbrodnia i kara”, „Idiota”, „Biesy”, „Młodzik” i „Bracia Karamazow”. Powieść powstała po powrocie autora z zesłania i nawiązuje do tradycji oświeceniowej, będąc jednocześnie pierwowzorem literatury rozrachunkowej.

„Biesy” są alegorią potencjalnych katastroficznych skutków politycznego i moralnego nihilizmu, co było coraz bardziej widoczne w rosyjskim społeczeństwie drugiej połowy XIX wieku. Akcja powieści rozgrywa się około roku 1870 w prowincjonalnym miasteczku, które staje się centralnym punktem próby rozpoczęcia rewolucji zaaranżowanej przez głównego spiskowca, Piotra Wierchowieńskiego.

Bohaterowie Powieści

Główni Bohaterowie

Powieść „Biesy” przedstawia bogaty zbiór postaci, które odzwierciedlają różne ideologie i filozofie. Głównym bohaterem jest Nikołaj Wsiewołodyjowicz Stawrogin, ostatni potomek bogatej ziemiańskiej rodziny. Jest on postacią skomplikowaną – przystojny, inteligentny, ale jednocześnie przerażająco idealny. Jego zachowanie fascynuje innych bohaterów, a sam Stawrogin staje się symbolem moralnej perwersji oraz utraty rozróżnienia między dobrem a złem.

Obok Stawrogina wyróżnia się jego ojciec, Stiepan Trofimowicz Wierchowieński – poeta i liberalny myśliciel, który nieświadomie przyczynia się do rozwoju nihilistycznych idei wśród młodszych pokoleń. Postać ta uosabia bierność i dekadencję rosyjskiej inteligencji oraz smutny obraz człowieka o niespełnionych ambicjach.

Warwara Pietrowna Stawrogina to zamożna właścicielka ziemska, matka Nikołaja, która wspiera Stiepana Trofimowicza zarówno emocjonalnie, jak i finansowo. Jest ona osobą silną i przedsiębiorczą, ale także wymagającą. Jej relacje z synem są skomplikowane – pomimo miłości do niego, ignoruje niepokojące sygnały dotyczące jego osobowości.

Piotr Stiepanowicz Wierchowieński

Piotr Wierchowieński to syn Stiepana Trofimowicza i główny motor chaosu w miasteczku. Jego postać reprezentuje związek między liberalnymi idealistami lat 40. a nihilistycznymi rewolucjonistami lat 60. XX wieku. Jest sprytnym manipulatorem, który twierdzi, że ma dostęp do centralnego komitetu organizującego spisek mający na celu obalenie rządu.

W powieści występują także inne istotne postacie, takie jak Aleksiej Niłycz Kiriłłow – filozof amator pragnący wyzbyć się strachu przed śmiercią poprzez samobójstwo oraz Iwan Pawłowicz Szatow – były socjalista, który staje się obrońcą dziedzictwa chrześcijańskiego Rosji.

Motywy Tematyczne

„Biesy” poruszają wiele ważnych tematów społecznych i filozoficznych. Jednym z kluczowych motywów jest nihilizm, który uosabia postać Piotra Wierchowieńskiego. Jego żądanie zniszczenia obecnego porządku społecznego oraz dążenie do rewolucji stawia pytanie o moralność i sens istnienia w zmieniającym się świecie.

Innym istotnym motywem jest słowianofilstwo – filozofia podkreślająca znaczenie tradycji Słowian w kulturze rosyjskiej. Reprezentantem tej idei jest Iwan Szatow, który stara się odnaleźć sens w dziedzictwie narodowym i sprzeciwia się wpływom kulturowym z Zachodu.

Szygalewizm to kolejny ważny motyw przedstawiony w powieści. Opisuje on wizję społeczeństwa podzielonego na dwie nierówne części: niewielką grupę rządzącą oraz pozostałych ludzi, którzy tracą status jednostki. Krytycy dostrzegają w tej filozofii prorocze zapowiedzi totalitaryzmu stalinowskiego.

Adaptacje Filmowe

Powieść „Biesy” była inspiracją dla wielu twórców filmowych. W Polsce dwa znane filmy zostały oparte na tej książce: „Kobieta publiczna” w reżyserii Andrzeja Żuławskiego (1984) oraz „Biesy” w reżyserii Andrzeja Wajdy (1988). Oba filmy starają się oddać ducha oryginalnej powieści oraz ukazać skomplikowane relacje między bohaterami oraz ich walkę z wewnętrznymi demonami.

Zakończenie

„Biesy” to niezwykle bogate dzieło literackie, które zmusza czytelnika do refleksji nad moralnością, ideologią oraz kondycją ludzkiego ducha. Fiodor Dostojewski poprzez swoich bohaterów ukazuje nie tylko dramat jednostki, ale również szerszy kontekst społeczno-polityczny Rosji XIX wieku. Powieść ta pozostaje aktualna także dzisiaj, stawiając pytania o granice wolności oraz odpowiedzialności jednostki wobec społeczeństwa.

Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).