Cerkiew Przemienienia Pańskiego w Moskwie (Arbat)

Cerkiew Przemienienia Pańskiego w Moskwie (Arbat)

Cerkiew Przemienienia Pańskiego, usytuowana w malowniczym rejonie Arbat w Moskwie, stanowi ważny element dziedzictwa kulturowego oraz duchowego stolicy Rosji. Należąca do dekanatu centralnego eparchii moskiewskiej, jest obiektem sakralnym, którego historia sięga XVII wieku. Dzięki swojej bogatej przeszłości oraz licznych renowacjach, cerkiew ta przyciąga zarówno wiernych, jak i turystów pragnących poznać jej historię i architekturę.

Historia cerkwi

Pierwsza świątynia na miejscu dzisiejszej cerkwi Przemienienia Pańskiego powstała na początku panowania Michała Fiodorowicza Romanowa, w słobodzie strzelców. Była to budowla drewniana, która istniała przed 1639 rokiem. W miarę rozwoju społeczności strzelców, którzy zyskali znaczne majątki, zdecydowano się na budowę murowanej cerkwi już na początku II połowy XVII wieku. Choć dokładna data budowy obecnej świątyni nie jest znana, wiadomo, że w 1723 roku opisana została jako istniejąca od dawna.

Cerkiew Przemienienia Pańskiego posiada dwa ołtarze: jeden poświęcony patronowi świątyni oraz drugi – św. Mikołajowi. Jej architektura obejmuje szeroki przedsionek, trzy absydy oraz dzwonnicę. Po rozwiązaniu pułków strzeleckich cerkiew stała się parafialną świątynią dla lokalnej społeczności. W 1752 roku przeszła ona remont po pożarze, który zniszczył dach, a w 1763 roku dodano trzeci ołtarz poświęcony św. Michałowi Archaniołowi.

Rewitalizacja po wojnie

Budynek cerkwi doznał poważnych szkód w wyniku działań wojennych w 1812 roku, jednak już w 1814 roku rozpoczęto jego odbudowę. W latach 1815-1817 odbyły się powtórne konsekracje wszystkich ołtarzy. Cerkiew była systematycznie remontowana i modernizowana; w 1836 roku przeprowadzono kolejny remont, a w 1849 roku otoczono ją kamiennym murem z efektowną bramą wjazdową. W 1891 roku brama została połączona z przedsionkiem świątyni, tworząc główny portal obiektu.

W ostatniej dekadzie XIX wieku artysta A. Warłamow wykonał nowe freski we wnętrzu cerkwi, które były finansowane przez lokalnych wiernych oraz zamożne rodziny kupieckie, takie jak Jewdokimowowie i Finogienowowie. Na początku XX wieku w świątyni pracował uzdolniony dzwonnik Konstantin Saradżew, który zasłynął z umiejętności i pasji do muzyki cerkiewnej.

Zamknięcie i zmiana funkcji

W kwietniu 1922 roku cerkiew Przemienienia Pańskiego została pozbawiona części swojego wyposażenia liturgicznego, co było wynikiem konfiskaty majątku Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Mimo tego cerkiew pozostawała czynna przez kolejne jedenaście lat, aż do jej zamknięcia w 1933 roku. W tym czasie jej wyposażenie uległo znacznemu zniszczeniu.

W kolejnych dziesięcioleciach budynek pełnił różne funkcje świeckie; od 1956 roku mieściło się tam studium lalkarskie „Sojuzmultifilmu”, a w ołtarzu urządzono pracownię stolarską. Po II wojnie światowej obiekt uzyskał status zabytku i przeszedł remont, dzięki czemu odzyskał swój pierwotny wygląd.

Odzyskanie i renowacja

W 1991 roku Rosyjski Kościół Prawosławny odzyskał cerkiew Przemienienia Pańskiego, jednak kwestie związane z wynajmowaniem budynku różnym instytucjom zostały uregulowane dopiero od 1995 roku. Od tego czasu świątynia wróciła do pełnienia swoich pierwotnych funkcji jako miejsce kultu religijnego.

W kolejnych latach cerkiew była poddawana dalszym renowacjom mającym na celu przywrócenie jej historycznego wyglądu z XVII wieku. Ukończono prace nad nową dekoracją malarską w 2004 roku, a rok później obiekt odwiedził patriarcha moskiewski i całej Rusi Aleksy II.

Osoby związane z cerkwią

Cerkiew Przemienienia Pańskiego jest również miejscem ważnym ze względu na osoby związane z jej historią. Od 1929 roku do momentu zamknięcia cerkwi w 1933 roku posługę kapłańską pełnił tam ks. Sergiusz Uspienski. Niestety padł on ofiarą wielkiego terroru stalinowskiego i został rozstrzelany w 1937 roku. W 2000 roku został kanonizowany jako nowomęczennik przez Rosyjski Kościół Prawosławny.

Cerkiew w sztuce

Cerkiew Przemienienia Pańskiego znalazła swoje miejsce również w sztuce. Pojawia się między innymi na znanym obrazie Wasilija Polenowa zatytułowanym „Moskiewskie podwórko”. Dzieło to ukazuje nie tylko architekturę świątyni, ale także atmosferę życia codziennego Moskwy tamtych czasów.

Podsumowanie

Cerkiew Przemienienia Pańskiego to nie tylko miejsce kultu religijnego, ale także świadek burzliwej historii Moskwy oraz rosyjskiej duchowości. Jej architektura oraz bogata historia przyciągają wielu zwiedzających, a także odzwierciedlają zmiany zachodzące w społeczeństwie rosyjskim na przestrzeni wieków. Dzięki staraniom wiernych oraz władz kościelnych udało się przywrócić jej dawny blask i znaczenie jako jednego z najważniejszych obiektów sakralnych stolicy Rosji.

Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).